این روزها اگر کمی به اطرافمان دقت کنیم، می بینیم افراد بیشتری از خشکی پوست شکایت دارند، از کشیدگی و پوسته پوسته شدن صورت گرفته تا خشکی شدید دست ها و ترک خوردن پوست پا. تغییرات آب وهوا، استفاده مداوم از شوینده ها، دوش آب داغ، هوای خشک و حتی تغییر در روتین مراقبت از پوست، همگی می توانند این مشکل را تشدید کنند. البته خشکی پوست همیشه فقط یک مشکل ظاهری نیست. گاهی پوست خشک به دلیل کمبود چربی های محافظ طبیعی پوست ایجاد می شود و گاهی نیز می تواند نشانه یک بیماری پوستی یا حتی برخی مشکلات داخلی باشد. به همین دلیل، پیدا کردن علت خشکی پوست اهمیت بیشتری از استفاده مداوم از یک کرم یا روغن دارد. در ادامه بررسی می کنیم خشکی پوست چه علائمی دارد، چرا ایجاد می شود و برای برگرداندن نرمی و تعادل پوست چه کارهایی می توان انجام داد.
علائم خشکی پوست
خشکی پوست همیشه با پوسته ریزی شدید خودش را نشان نمی دهد. گاهی اولین علامت آن همان احساس کشیدگی بعد از شستن صورت یا حمام است، انگار پوست کمی کوچک شده و انعطاف طبیعی خود را از دست داده است. از رایج ترین علائم خشکی پوست می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس کشیدگی و زبری پوست
- پوسته پوسته شدن یا ایجاد تکه های خشک
- خارش و حساس شدن پوست
- قرمزی و تحریک پذیری
- ترک خوردن پوست، به خصوص در دست ها و پاها
- کدر و بی حال به نظر رسیدن پوست
- افزایش حساسیت به محصولات مراقبتی
- ایجاد خطوط ریز و نمایان شدن چروک های سطحی
در خشکی شدید، ممکن است پوست ترک هایی پیدا کند که دردناک شوند یا حتی دچار خونریزی جزئی شوند. اگر خشکی همراه با خارش شدید، التهاب، زخم یا تداوم طولانی مدت باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
دلایل خشکی پوست صورت و بدن
برای درمان خشکی پوست، اول باید ببینیم چه چیزی سد دفاعی آن را به هم زده است. پوست به طور طبیعی لایه ای محافظ از چربی ها و ترکیبات نگهدارنده آب دارد. وقتی این سد ضعیف شود، رطوبت راحت تر از سطح پوست خارج می شود و پوست خشک، زبر و حساس می شود.
عوامل محیطی یکی از دلایل شایع هستند. هوای سرد و خشک، باد، گرمای شدید و استفاده مداوم از وسایل گرمایشی یا سرمایشی می توانند رطوبت پوست را کاهش دهند.
از طرف دیگر، بعضی عادت های روزمره هم نقش مهمی دارند، مثلاً دوش گرفتن با آب خیلی داغ، شست وشوی بیش از اندازه، استفاده از صابون های قوی یا محصولات حاوی ترکیبات تحریک کننده. این موارد می توانند چربی های طبیعی پوست را بیش از حد از بین ببرند.
سن، ژنتیک و نوع پوست نیز بی تأثیر نیستند. پوست برخی افراد به طور طبیعی چربی کمتری تولید می کند و با افزایش سن نیز تولید چربی طبیعی پوست کاهش پیدا می کند. بعضی بیماری های پوستی مانند اگزما و پسوریازیس و برخی بیماری های زمینه ای نیز ممکن است با خشکی پوست همراه باشند.
حتی گاهی علت، چیزی است که اصلاً به آن شک نمی کنیم، برای مثال شروع یک داروی جدید، تغییر فصل یا استفاده از یک محصول پوستی جدید می تواند خشکی را ناگهان بیشتر کند.
کمبود ویتامین
آیا کمبود ویتامین می تواند باعث خشکی پوست شود؟ بله، اما نه در همه افراد. خشکی پوست به تنهایی معمولاً به معنی کمبود ویتامین نیست و مصرف خودسرانه مکمل ها هم راه حل مناسبی برای آن محسوب نمی شود.
برخی کمبودهای تغذیه ای، به خصوص کمبود بعضی ویتامین ها و مواد معدنی، می توانند در سلامت و عملکرد طبیعی پوست اختلال ایجاد کنند. برای مثال، کمبود شدید ویتامین A یا برخی ویتامین های گروه B ممکن است با تغییرات پوستی همراه باشد. کمبود آهن و دریافت ناکافی پروتئین نیز در بعضی افراد می تواند روی سلامت پوست اثر بگذارد.
بنابراین اگر خشکی پوست شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری مانند ریزش مو، خستگی یا تغییرات پوستی غیرعادی است، بهتر است به جای انتخاب یک مکمل بر اساس حدس، ابتدا علت اصلی بررسی شود. در صورت وجود کمبود واقعی، اصلاح رژیم غذایی یا مصرف مکمل تحت نظر پزشک می تواند به بهبود وضعیت پوست کمک کند.
آیا تیروئید باعث خشکی پوست می شود؟
بله، کم کاری تیروئید می تواند یکی از دلایل خشکی پوست باشد. وقتی فعالیت غده تیروئید کاهش پیدا می کند، بعضی فرایندهای بدن از جمله نوسازی سلول های پوست و فعالیت غدد عرق و چربی تغییر می کنند. در نتیجه، پوست ممکن است خشک تر، زبرتر و سردتر از حالت معمول شود.
خشکی پوست ناشی از کم کاری تیروئید معمولاً تنها علامت نیست. خستگی، احساس سرمای بیشتر از حد معمول، افزایش وزن، یبوست، خشکی مو و ریزش مو نیز ممکن است همراه آن دیده شوند. البته وجود این علائم به تنهایی به معنی ابتلا به کم کاری تیروئید نیست.
اگر خشکی پوست بدون دلیل مشخص ایجاد شده و مدت زیادی ادامه دارد، به خصوص اگر با علائم دیگری همراه باشد، بررسی عملکرد تیروئید می تواند یکی از گزینه های تشخیصی باشد. برای درمان در این شرایط باید روی علت اصلی متمرکز شود، نه فقط استفاده از محصولات مرطوب کننده.
روش های درمان خشکی پوست
درمان خشکی پوست بیشتر از اینکه به یک محصول خاص وابسته باشد، به اصلاح چند عادت ساده اما مهم بستگی دارد. هدف این است که هم رطوبت پوست حفظ شود و هم سد محافظ آن بیشتر آسیب نبیند.
- برای شروع، از شوینده های ملایم و بدون عطر استفاده کنید و مدت حمام را کوتاه نگه دارید. آب خیلی داغ اگرچه در لحظه حس خوبی دارد، اما می تواند چربی های طبیعی پوست را از بین ببرد و خشکی را بیشتر کند.
- بعد از شست وشو، زمانی که پوست هنوز کمی رطوبت دارد، از یک مرطوب کننده مناسب استفاده کنید. محصولات حاوی موادی مانند سرامیدها، گلیسیرین، هیالورونیک اسید و پترولاتوم می توانند به حفظ آب و تقویت سد پوستی کمک کنند.
- برای دست ها و قسمت های بسیار خشک بدن، کرم های غلیظ تر معمولاً انتخاب بهتری از لوسیون های بسیار سبک هستند.
- همچنین در فصل های سرد یا در محیط های خشک، استفاده از دستگاه بخور و کاهش تماس مستقیم پوست با هوای بسیار گرم می تواند کمک کننده باشد.
اگر خشکی با وجود این اقدامات برطرف نشود، یا همراه با التهاب، خارش شدید، ترک های دردناک و زخم باشد، بهتر است علت زمینه ای توسط متخصص پوست بررسی شود.
برای خشکی پوست چه ویتامینی بخوریم؟
اگر رژیم غذایی متعادل باشد و کمبود مشخصی وجود نداشته باشد، معمولاً نیازی نیست برای هر نوع خشکی پوست سراغ مکمل ویتامین برویم. هیچ ویتامین واحدی وجود ندارد که مصرف آن برای همه افراد، خشکی پوست را برطرف کند.
ویتامین A، برخی ویتامین های گروه B، ویتامین C و ویتامین D همگی در سلامت پوست نقش دارند، اما مصرف مکمل زمانی منطقی تر است که کمبود آن ها تأیید شده باشد یا پزشک مصرفشان را توصیه کند. دریافت بیش از نیاز بعضی ویتامین ها، به خصوص ویتامین های محلول در چربی، حتی می تواند مشکل ساز شود.
به همین دلیل، اگر تصور می کنید خشکی پوست شما به تغذیه مربوط است، بهتر است ابتدا رژیم غذایی بررسی شود و در صورت نیاز آزمایش های لازم انجام شود. مصرف خودسرانه چند مکمل مختلف، لزوماً پوست را بهتر نمی کند.
در بیشتر موارد، اصلاح روتین مراقبت از پوست، استفاده منظم از مرطوب کننده و پیدا کردن علت اصلی خشکی، اهمیت بیشتری نسبت به خرید یک مکمل جدید دارد.
بهترین قرص برای خشکی پوست چیست؟
در واقع قرص مخصوصی که برای تمام انواع خشکی پوست بهترین باشد وجود ندارد. انتخاب درمان به علت خشکی بستگی دارد. اگر خشکی به دلیل کمبود یک ماده مغذی ایجاد شده باشد، ممکن است پزشک همان کمبود را با مکمل مناسب اصلاح کند، اما اگر علت، شست وشوی زیاد، آب وهوای خشک، اگزما یا یک بیماری زمینه ای باشد، مصرف قرص به تنهایی مشکل را حل نمی کند.
حتی مصرف خودسرانه مکمل های حاوی ویتامین A یا سایر ترکیبات مشابه می تواند به جای کمک، عوارض ایجاد کند. بنابراین بهتر است قبل از خرید مکمل، مشخص شود که آیا واقعاً کمبود تغذیه ای وجود دارد یا خیر.
اگر خشکی پوست شدید و طولانی مدت است یا با علائم دیگری همراه شده، مراجعه به پزشک برای پیدا کردن علت، منطقی تر از امتحان کردن قرص های مختلف است.
روغن نارگیل برای خشکی پوست
روغن نارگیل می تواند برای بعضی پوست های خشک مفید باشد، چون ترکیبات چرب آن به کاهش از دست رفتن آب از سطح پوست کمک می کنند و باعث می شوند پوست نرم تر به نظر برسد. به همین دلیل، استفاده از مقدار کمی روغن نارگیل روی قسمت های خشک بدن، به خصوص بعد از حمام، می تواند احساس کشیدگی پوست را کمتر کند.
با این حال، روغن نارگیل برای همه قسمت های بدن و همه انواع پوست انتخاب مناسبی نیست. اگر پوست صورتتان مستعد جوش است، بهتر است با احتیاط بیشتری از آن استفاده کنید، چون ممکن است برای بعضی افراد باعث بسته شدن منافذ و ایجاد جوش شود.
اگر قصد استفاده دارید، مقدار کمی از روغن را روی پوست تمیز و کمی مرطوب امتحان کنید و در صورت ایجاد قرمزی، خارش یا جوش، مصرف آن را متوقف کنید.
پماد برای خشکی پوست صورت
برای خشکی پوست صورت، محصولات پمادی و بسیار چرب معمولاً قدرت بیشتری در کاهش تبخیر آب از سطح پوست دارند، اما لزوماً برای همه افراد بهترین انتخاب نیستند. اگر خشکی خفیف باشد، یک کرم مرطوب کننده مناسب می تواند کاملاً کافی باشد.
برای پوست های خیلی خشک، ترکیباتی مانند پترولاتوم، سرامیدها، گلیسیرین و اسکوالان می توانند گزینه های مناسبی باشند. پمادهای حاوی پترولاتوم نیز با ایجاد یک لایه محافظ، به حفظ رطوبت پوست کمک می کنند.
نکته مهم این است که هر پمادی برای صورت مناسب نیست. به خصوص اگر محصول حاوی کورتون یا ترکیبات دارویی باشد، نباید بدون تشخیص پزشک روی صورت استفاده شود، زیرا مصرف نادرست بعضی از این محصولات می تواند باعث نازک شدن پوست یا ایجاد مشکلات دیگری شود.
ماسک خانگی برای خشک شدن پوست
اگر پوستتان خشک شده، لازم نیست حتماً سراغ ترکیب های عجیب و غریب بروید. یک روش ساده این است که مقدار کمی عسل و جو دوسر آسیاب شده را با هم ترکیب کنید و به آرامی روی پوست تمیز قرار دهید. بعد از حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، صورت را با آب ولرم بشویید و بلافاصله مرطوب کننده بزنید.
عسل می تواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند و جو دوسر نیز برای پوست های خشک و حساس انتخاب نسبتاً ملایمی است. با این حال، ماسک خانگی قرار نیست علت اصلی خشکی پوست را درمان کند و اثر آن نیز موقتی است.
از ترکیب هایی مثل آبلیمو، جوش شیرین یا دارچین برای روشن کردن پوست استفاده نکنید. این مواد می توانند پوست خشک را بیشتر تحریک کنند و باعث سوزش و قرمزی شوند. اگر پوستتان حساس است، قبل از استفاده از هر ماسک جدید، مقدار کمی از آن را روی بخش کوچکی از پوست امتحان کنید.
وازلین برای خشکی پوست دست
وازلین یکی از ساده ترین گزینه ها برای دست های خشک و ترک خورده است. این ماده بیشتر از اینکه آب را به پوست اضافه کند، یک لایه محافظ روی سطح پوست ایجاد می کند و جلوی تبخیر سریع آب را می گیرد. به همین دلیل، استفاده از آن روی دست های کمی مرطوب می تواند به نرم ماندن پوست کمک کند.
اگر دست هایتان به خصوص در زمستان ترک می خورند، می توانید شب ها لایه ای نازک از وازلین روی پوست بزنید و در صورت تمایل دستکش نخی بپوشید. این کار فرصت بیشتری برای ترمیم سد پوستی ایجاد می کند.
البته اگر خشکی دست همراه با قرمزی شدید، خارش، تاول، زخم یا ترک های عمیق است، احتمال دارد مشکل فقط خشکی ساده نباشد و مثلاً اگزما یا التهاب پوستی مطرح باشد. در این شرایط بهتر است به جای اتکا به وازلین، علت اصلی بررسی شود.
نحوه درمان خشکی پوست صورت در طب سنتی چگونه است؟
در طب سنتی برای خشکی پوست معمولاً روی اصلاح تغذیه، کاهش عوامل خشک کننده و استفاده از مواد چرب کننده طبیعی تأکید می شود. استفاده موضعی از روغن هایی مثل روغن زیتون یا بادام شیرین نیز در برخی توصیه های سنتی دیده می شود، اما طبیعی بودن یک ماده به معنی مناسب بودن آن برای همه پوست ها نیست.
اگر پوست صورت حساس، مستعد جوش یا دچار التهاب باشد، بهتر است قبل از استفاده مداوم از روغن ها و ترکیبات گیاهی، واکنش پوست بررسی شود. همچنین ترکیباتی که باعث سوزش یا قرمزی می شوند، نباید صرفاً به دلیل سنتی یا گیاهی بودن ادامه پیدا کنند.
در خشکی شدید یا طولانی مدت، روش های خانگی و سنتی نباید جای تشخیص علت اصلی را بگیرند، مخصوصاً اگر خشکی با خارش شدید، التهاب، ترک یا زخم همراه باشد.
انواع مختلف خشکی پوست
خشکی پوست فقط یک شکل ندارد و بسته به محل ایجاد، شرایط فرد و علت آن می تواند ظاهر و شدت متفاوتی داشته باشد. گاهی خشکی محدود به یک ناحیه کوچک است و گاهی قسمت های مختلف بدن را درگیر می کند. در ادامه، شایع ترین انواع خشکی پوست را بررسی می کنیم.
خشکی سکه ای پوست
خشکی سکه ای معمولاً به شکل لکه های گرد یا بیضی شکل و خشک روی پوست دیده می شود. این ضایعات ممکن است پوسته ریزی و خارش داشته باشند و گاهی با اگزمای سکه ای اشتباه گرفته شوند، بنابراین اگر ماندگار یا شدید باشند، بهتر است توسط پزشک بررسی شوند.
خشکی پوست صورت
خشکی صورت می تواند با احساس کشیدگی، زبری، پوسته ریزی و حساس شدن پوست همراه باشد. استفاده از شوینده های قوی، آب داغ، هوای خشک و محصولات نامناسب از عوامل شایع آن هستند. مرطوب کننده مناسب و شوینده ملایم معمولاً اولین قدم برای کنترل آن است.
خشکی پوست اطراف بینی
پوست اطراف بینی به دلیل شست وشوی مکرر، پاک کردن بینی، هوای سرد یا استفاده از محصولات تحریک کننده ممکن است خشک و پوسته پوسته شود. در این ناحیه بهتر است از محصولات ملایم و بدون عطر استفاده کنید و پوست را بیش از حد نسابید.
خشکی پوست لب
لب ها غدد چربی ندارند و به همین دلیل سریع تر از بسیاری از قسمت های صورت خشک می شوند. هوای سرد و خشک، لیس زدن مداوم لب ها و بعضی محصولات لب می توانند خشکی و ترک آن را تشدید کنند. استفاده مرتب از بالم لب ساده یا وازلین می تواند به محافظت از لب ها کمک کند.
خشکی پوست پیشانی
خشکی پوست پیشانی معمولاً با کشیدگی، زبری یا پوسته های ریز خودش را نشان می دهد. شست وشوی زیاد، استفاده از محصولات لایه بردار و رتینول بدون توجه به نیاز پوست یا قرار گرفتن در هوای خشک می تواند این مشکل را بیشتر کند. استفاده از شوینده ملایم و مرطوب کننده مناسب معمولاً به بهبود آن کمک می کند.
خشکی پوست دور چشم
پوست اطراف چشم نازک تر و حساس تر از سایر قسمت های صورت است و به همین دلیل زودتر دچار خشکی و تحریک می شود. استفاده از محصولات قوی، پاک کردن آرایش با فشار زیاد و شرایط آب وهوایی نامناسب می توانند خشکی این ناحیه را تشدید کنند. برای این قسمت بهتر است از محصولات مخصوص دور چشم یا مرطوب کننده های ساده و بدون عطر استفاده شود.
خشکی پوست گردن
خشکی گردن ممکن است به دلیل شست وشوی زیاد، تماس با عطر و محصولات مو، اصطکاک لباس یا هوای خشک ایجاد شود. اگر خشکی همراه با قرمزی و خارش باشد، احتمال التهاب پوستی هم مطرح است و بهتر است علت آن بررسی شود.
خشکی شدید پوست دست
دست ها بیشتر از بسیاری از قسمت های بدن در معرض آب، شوینده ها، مواد ضدعفونی کننده و تغییرات دما قرار دارند. به همین دلیل خشکی شدید، ترک خوردن و حتی دردناک شدن پوست دست ها شایع است. استفاده مرتب از کرم های غلیظ و پوشاندن دست ها در هوای سرد می تواند به حفظ سد پوستی کمک کند.
خشکی پوست پا
خشکی پا معمولاً در قسمت ساق، مچ و به خصوص پاشنه بیشتر دیده می شود. اگر پوست پاشنه ضخیم و ترک خورده شده باشد، استفاده منظم از کرم های حاوی اوره می تواند به نرم شدن پوست کمک کند. پوشیدن جوراب و مرطوب نگه داشتن پاها نیز از تشدید خشکی جلوگیری می کند.
خشکی پوست در تابستان
شاید تصور کنیم خشکی پوست فقط مخصوص زمستان است، اما تابستان هم می تواند پوست را خشک کند. آفتاب، تعریق زیاد، شنا در آب استخر و استفاده مکرر از شوینده ها یا دوش گرفتن می توانند سد پوستی را تحت فشار قرار دهند. در این فصل نیز استفاده از مرطوب کننده و ضدآفتاب اهمیت دارد.
خشکی پوست دست در زمستان
سرمای هوا و کاهش رطوبت محیط، همراه با شست وشوی مکرر دست ها، ترکیب ایده آلی برای خشک شدن پوست دست است. استفاده از کرم دست بعد از هر بار شست وشو و پوشیدن دستکش در هوای سرد می تواند از ترک خوردن و خشکی پوست در فصل سرد جلوگیری کند.
خشکی پوست بعد از استحمام
اگر بعد از حمام احساس می کنید پوستتان کشیده و خشک شده، احتمالاً آب داغ یا شوینده ای که استفاده می کنید بیش از حد چربی طبیعی پوست را از بین می برد. حمام کوتاه با آب ولرم و استفاده از مرطوب کننده در چند دقیقه اول بعد از حمام، یکی از ساده ترین راه ها برای کاهش این مشکل است.
خشکی پوست در حین بارداری
تغییرات هورمونی دوران بارداری می تواند روی وضعیت پوست اثر بگذارد و در بعضی افراد خشکی یا حساسیت پوست را بیشتر کند. در این دوران بهتر است از محصولات ساده، بدون عطر و ترکیبات تحریک کننده استفاده شود و برای انتخاب محصولات دارویی یا درمان های خاص، نظر پزشک در نظر گرفته شود.
چه میوه هایی باعث خشکی پوست می شوند؟
خبر خوب این است که هیچ میوه ای به طور معمول باعث خشکی پوست در افراد سالم نمی شود. برعکس، بیشتر میوه ها به دلیل داشتن آب، ویتامین ها و ترکیبات آنتی اکسیدانی می توانند بخشی از یک رژیم غذایی مناسب برای سلامت پوست باشند.
گاهی این تصور ایجاد می شود که میوه های ترش یا بعضی میوه های خاص باعث خشک شدن پوست می شوند، اما شواهدی وجود ندارد که مصرف معمول آن ها را به عنوان علت مستقیم خشکی پوست معرفی کند. اگر بعد از خوردن یک ماده غذایی خاص، علائم پوستی مشخصی ایجاد می شود، مسئله می تواند به حساسیت مربوط باشد و بهتر است جداگانه بررسی شود.
بنابراین برای مقابله با خشکی پوست، حذف خودسرانه میوه ها راهکار مناسبی نیست. آب کافی، رژیم غذایی متنوع و دریافت چربی های مفید، پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن، در کنار مراقبت صحیح از پوست، رویکرد منطقی تری است.
